İş sözleşmesinin işveren tarafından sona erdirilmesi, tek bir olay gibi görünse de birbirine bağlı birkaç hukuki sonucu aynı anda doğurur: tazminat hakları, işe iade imkânı, ödenmemiş alacaklar ve işsizlik ödeneği başvurusu. Bunların bir kısmı kısa sürelere bağlıdır ve süre geçtikten sonra geri dönüşü yoktur.
İlk yapılması gerekenler
Fesih size sözlü bildirildiyse bile yazılı bir belge istemekten çekinmeyin. Fesih bildiriminin yazılı olması ve sebebinin açıkça yazılması, sonraki aşamada en çok işinize yarayacak belgedir.
- Hiçbir belgeyi okumadan imzalamayın. "İstifa dilekçesi", "ibraname" ya da "sulh sözleşmesi" başlıklı bir metni imzalamanız, tazminat haklarınızdan vazgeçtiğiniz anlamına gelebilir.
- Fesih sebebini yazılı olarak talep edin. İşveren geçerli bir sebebe dayandığını iddia ediyorsa bunu yazılı bildirmesi gerekir.
- Çıkış evraklarınızı isteyin. İşten ayrılış bildirgesi ve çalışma belgesi sizin hakkınızdır.
- Ödemeleri kontrol edin. Son ay ücreti, kullanılmayan yıllık izin karşılığı ve varsa prim alacaklarınızın ödenip ödenmediğine bakın.
Toplamanız gereken belgeler
Görüşmeye bu belgelerle gitmek, ilk görüşmede somut bir değerlendirme alabilmeniz için en belirleyici unsurdur. Belgesiz anlatılan bir olayda avukat çoğu zaman ihtimallerden konuşmak zorunda kalır.
- İş sözleşmesi (yazılı yapılmışsa)
- Son 12 aya ait maaş bordroları
- Banka hesap dökümü
- SGK hizmet dökümü ve işten ayrılış bildirgesi
- Fesih bildirimi, ihtarname veya tutanaklar
- Fazla mesai, puantaj ve vardiya kayıtları
- İşyeriyle yazışmalar
Kıdem ve ihbar tazminatı
Kıdem tazminatı
Kural olarak aynı işverene bağlı en az bir yıllık çalışma ve kanunda sayılan sona erme hâllerinden birinin gerçekleşmesi aranır. Hesapta çalışılan her tam yıl için otuz günlük giydirilmiş brüt ücret esas alınır; giydirilmiş ücret, çıplak ücrete ek olarak yol, yemek ve prim gibi süreklilik gösteren yan hakların da eklenmesiyle bulunur. Kıdem tazminatı için kanunla belirlenen ve dönemsel olarak güncellenen bir üst sınır uygulanır.
İhbar tazminatı
İş sözleşmesi bildirim süresine uyulmadan sona erdirildiğinde gündeme gelir. Bildirim süreleri çalışma süresine göre kademelenir ve kıdem arttıkça uzar. İşveren haklı nedenle derhal fesih yapıyorsa ihbar tazminatı doğmaz; bu yüzden fesih sebebinin ne olarak yazıldığı önemlidir.
İşe iade ve süre
Belirli şartları taşıyan işçiler, feshin geçerli bir sebebe dayanmadığı iddiasıyla işe iade talebinde bulunabilir. Bu talebin öne sürülmesi kısa bir süreye bağlıdır: fesih bildiriminin size ulaşmasından itibaren işleyen bir aylık süre içinde arabulucuya başvurulması gerekir. Süre kaçırıldığında işe iade yolu kapanır; alacak talepleri ise ayrı zamanaşımı sürelerine tabidir.
İşçilik alacakları ve işe iade taleplerinde dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurmak kural olarak zorunludur. Arabuluculuk, dosyaların büyük kısmının çözüldüğü aşamadır; hazırlıksız girilen bir arabuluculuk görüşmesi, hakkınızın çok altında bir tutara imza atmanızla sonuçlanabilir.
Sık yapılan hatalar
- Sürelerin geçirilmesi. "Önce bir dinleneyim, sonra bakarım" yaklaşımı işe iade hakkını çoğu zaman ortadan kaldırıyor.
- İbranameyi okumadan imzalamak. İbraname, alacaklardan feragat anlamına gelebilir.
- İstifa etmeye ikna edilmek. İstifa eden işçinin tazminat hakları kural olarak doğmaz.
- Delilleri kaybetmek. Kurumsal e-posta hesabı kapatıldığında yazışmalara erişemezsiniz.